پاياب مسجد جامع کبير   در گوشه شمال شرقي حياط مسجد جامع كبير يزد كه شاهكار معماري اسلامي در قرن پنجم هجري است پلكاني قرار گرفته كه به قعر زمين راه دارد و مؤمنين در گذشته براي تطهير و وضو با پايين رفتن از 64 پله آجري آن به راهروي قنات زارچ مي رسيدند و از آب قنات وضو مي ساختند. 9 پله اول معبر با عرض 3/1 متر و به طرف قبله بوده و سپس با پيچي 90 درجه 54 پله بعدي با عرض 9/1 متر پائين مي رود. در نوزدهمين پله از پاگرد اول اتاقكي در سمت چپ معبر وجود دارد كه در گذشته بع عنوان سردخانه از آن استفاده شده است. پلان پاياب به شكل هشت ضلعي منتظم است كه در هفت ديوار آن طاقچه اي به ارتفاع از كف 1 متر وجود دارد سقف قديمي پاياب گلي گنبدي شكل بوده و نورگيري در محل گرمخانه مسجد داشته است، در حدود 50 سال پيش سقف آجري و گنبدي شكل جديد روي سقف قبلي زده شد كه فاقد نورگير است. پاياب مذكور بر روي قنات زارچ كه خوشبختانه در شرايط فعلي فعال مي باشد احداث شده است. با توجه به قدمت قنات و همچنين مراجعه به منابع تاريخي، عمر پاياب مذكور بيش از 7 قرن تخمين زده مي شود. در يكي دو قرن گذشته ديواره پاياب پوشش آجري پيدا كرده است و با توجه به اينكه آب قنات زارچ هنوز هم از محل پاياب مي گذرد، در سالهاي اخير با مرمت و برقكشي، اين پاياب جهت بازديد علاقه مندان آماده شده است.